Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:29:58.682797+00:00

Саҥа Кэс Тыл: 1 Фессалоника христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл: 1 Фессалоника христианнарыгар

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. 1 Фессалоника христианнарыгар

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

1 Фессалоника христианнарыгар

1 Фессалоника христианнарыгар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

1

СИБЭТИЭЙ ПАВЕЛ АПОСТОЛ ФЕССАЛОНИКА ХРИСТИАННАРЫГАР БАСТАКЫ ИЛДЬИТ СУРУГА

1^1Аҕа Таҥараны уонна Айыы Тойон Иисус Христоһу итэҕэйээччилэр Фессалоникатааҕы[*] сиэркэптэригэр – Павелтан, Силуантан уонна Тимофейтан.

Эһиэхэ Аҕа Таҥарабытыттан уонна Айыы Тойон Иисус Христостан[*] бары илгэлээх үтүөнү кытта эйэ-ил тосхойо туруохтун!+

Фессалоника христианнарын холобурдара

2Биһиги үҥэрбитигэр эһигини өрүүтүн өйдөөн-санаан тураммыт, барыгыт иһин Таҥараҕа махтанабыт+. 3Эһиги итэҕэлгитин олоххутунан, тапталгытын сыралаах үлэҕитинэн, Айыы Тойон Иисус Христоска эрэлгитин кытаанах тулуургутунан көрдөрбүккүтүн биһиги Аҕа Таҥарабыт иннигэр хаһан да умнубаппыт. 4-5Бырааттарбыт, биһиги бу биллэрэр Евангелиебытын эһиэхэ аҥаардас тылбытынан эрэ буолбакка, күүстээх дьайыыбытынан, Сибэтиэй Тыынынан эрэмньилээхтик тиэрдэммит, Таҥара эһигини таптыырын, талан ылбытын бигэтик билэбит. Өссө эһигини кытта бииргэ эрдэхпитинэ, эһиэхэ туһалаатарбыт диэн хайдах быһыылаахтык олорбуппутун бэйэҕит өйдүүгүт++. 6Онон эһиги төһө да элбэх эрэйи көрүстэргит, Таҥара тылын Сибэтиэй Тыын биэрэр үөрүүтүнэн ылынаҥҥыт, биһигини уонна Айыы Тойону батыспыккыт+. 7Инньэ гынан Македониялаах Ахайя итэҕэйээччилэригэр бука барыларыгар холобур буоллугут. 8Айыы Тойон тыла эһигиттэн Македонияҕа, Ахайяҕа эрэ тарҕаммыт буолбатах, эһиги Таҥараҕа итэҕэлгит туһунан сурах сир-сиргэ барытыгар тарҕанна, онон биһиги кинилэргэ кэпсиирбит да наадата суох. 9-10Эһиги биһигини хайдах көрсүбүккүтүн, хайдах сымыйа таҥаралары хаалларан тыыннаах дьиҥ Таҥараҕа сулууспалаары, Киниэхэ эргиллибиккитин, Кини өлүүттэн тилиннэрбит Уола, биһигини кэнэҕэски уордаах Дьүүлтэн быыһыыр Иисус, Халлаантан кэлэрин күүтэргитин, ханна да тиийбиппит иһин, бэйэлэрэ кэпсии тоһуйаллар++.

2

Павел Фессалоникаҕа сулууспата

2^1Бырааттарбыт, эһиэхэ тиийэ сылдьыыбыт туһата суох хаалбатаҕын бэйэҕит да билэҕит. 2Ол иннинэ Филиппыга сылдьаммыт, өйдүүргүт буолуо, элбэх эрэйи-кыһалҕаны, атаҕастабылы да көрүстэрбит, Таҥарабыт көмөтүнэн Кини Евангелиетын улуу туруулаһыынан эһиэхэ хорсуннук иһитиннэрбиппит+. 3Биһиги үөрэтэр үөрэхпитигэр ханнык да мунуу-тэнии, кирдээх хос санаа, албыннааһын суох+. 4Таҥара Бэйэтин тылын биһиэхэ эрэммит буолан, биһиги дьон санаатын буолбакка, сүрэхпитин курдат билэр Таҥара санаатын табаары, бу Евангелиены иһитиннэрэбит+. 5Биһиги хаһан да эһигиттэн тылбытынан албыннаһа, тугу эмэ туһана сатаабатахпытын билэҕит. Таҥара туоһу буолуо+. 6Биһиги кимтэн да – эһигиттэн да, атын дьонтон да хайҕалы эрэйбэтэхпит+. 7Христос Апостолларабыт диэн улаханнык дархаһыйан тиийиэхпитин сөп этэ да, ийэ эмиийдиир оҕотугар уйаҕастык кыһалларын курдук, эһиэхэ бэрт чуумпутук, сэмэйдик сылдьыбыппыт. 8Эһиги тускутугар ис сүрэхпититтэн кыһаллар буоламмыт, эһиэхэ, Таҥара Евангелиетын иһитиннэрэргэ эрэ буолбакка, олохпутун кытта биэрэргэ бэлэм этибит. Ол курдук эһиги биһиэхэ күндүгүт+. 9Биһиги хайдах үлэлээбиппитин, сырабытын биэрбиппитин, бырааттарбыт, умнубатах буолуохтааххыт. Хайаҕытыгар да сүгэһэр буолумаары, күннэри-түүннэри үлэлии-үлэлии, Таҥара тылын иһитиннэрэрбитин өйдүүр инигит+. 10Эһиги, итэҕэйээччилэр, иннигитигэр биһиги сибэтиэйдик, кырдьыктаахтык, эҥкилэ суох олорбуппутун бэйэҕит туоһулуугут, Таҥара да туоһулуо. 11-12Хас биирдиигитин, аҕа оҕолорун такайарыныы өйдөтөммүт, эһигини Бэйэтин Саарыстыбатыгар, килбиэннээх сырдыгар ыҥырбыт[*] Таҥара иннигэр дьоһун олоҕу олороргутугар көрдөһөр этибит. Ону эмиэ билэҕит++.

13Дьэ ол иһин, Таҥара тылын биһигиттэн истэн ылынаргытыгар, киһи этэр тыла диэбэккэ, дьиҥ баарынан – Таҥара тыла, биһиэхэ, итэҕэйээччилэргэ, дьайар сүдү күүс диэн – ылыммыккыт иһин, биһиги Таҥараҕа мэлдьи махтанабыт+. 14Таҥара Иудеятааҕы сиэркэптэрэ, Христос Иисуһу итэҕэйээччилэр, эмиэ иудейдартан бэрт элбэх эрэйи тулуйбуттарын курдук, бырааттарбыт, эһиги биир уустаах аймах-билэ дьоҥҥут сойуолуулларын тулуйбуккут+. 15Иудейдар Айыы Тойон Иисуһу уонна Кини пророктарын[*] өлөртөөбүттэрэ, биһигини сойуолаабыттара; кинилэр Таҥара да санаатын таппаттар, бар дьоҥҥо да утарылаһаллар;+
16биһиги атын норуоттар быыһанныннар диэн кэпсиирбитин туорайдаһан, буруйдарын-аньыыларын мээрэйин таһымнатан иһэллэр. Ол эрээри Таҥара уора-кылына кинилэргэ бүтэһиктээхтик түһэрэ чугаһаата+.

Павел Фессалоникаҕа сылдьар баҕата

17Бырааттарбыт, төһө да биһигини эһигиттэн быстах кэмҥэ араарбыттарын иһин (сүрэхпитинэн хаһан да арахсыбатахпыт), эһигинэ суох тулаайахсыйаммыт, өссө ордук дьаныһан туран эһигини кытта көрсөргө дьулуспуппут+. 18Ол иһин биһиги, мин Павел, эһиэхэ хаста даҕаны тиийэ сылдьыахпытын баҕарбыппыт эрээри, сатана мэһэйдэһэн испитэ+. 19Кырдьыга даҕаны, биһиги эрэлбит, үөрүүбүт, Айыы Тойоммут Иисус Христос кэлэр Күнүгэр хайҕанар кыайыыбыт мэнньиэһэ кимий, эһиги буолбатаххыт дуо+? 20Эһиги буолаҕыт биһиги албан ааппыт, үрдүк үөрүүбүт!

3

3^1Онон салгыы тулуйар кыахпытыттан тахсан, Афиныга бэйэбит эрэ хааларга быһаарынаммыт,+
2Таҥараҕа биһигини кытта сулууспалаан, Христос Евангелиетын иһитиннэрсэ сылдьар бырааппытын Тимофейы эһиэхэ ыыппыппыт. Кини эһиэхэ тиийэн итэҕэлгитин бөҕөргөтөн санааҕытын көтөхтөҕүнэ,+
3эһигиттэн ким да ити сойуолааһынтан чаҕыйыа суоҕа диэн эрэнэ саныырбыт. Итинник ыарахаттары тулуйуу биһиэхэ төрдүттэн анаммытын билэҕит+. 4Урут эһигинниин да сылдьан эрэйи-муҥу көрүөхтээхпит диэн эрдэттэн сэрэтэр этибит; ол эппиппит, билэргит курдук, бу туолла. 5Онон мин эмиэ, салгыы тулуйа барбакка, угаайылаах эһигини сыыһа үктэппэтэр, үлэбит туһата суох хаалбатар диэн, итэҕэлгит туругун билээри Тимофейы ыыппытым+.

Тимофей үтүө сонуннаах төннүүтэ

6Бу билигин кини эһиги итэҕэлгит, тапталгыт туһунан үтүө сонуннаах төннөн кэлэн, биһигини өрүү үчүгэйдик саныыргытын, эмиэ бэйэбит курдук, биһигинниин көрсүөххүтүн баҕараргытын кэпсээтэ+. 7Онон, итэҕэлгит чөлүн истэн, бырааттарбыт, төһө да бэйэбит эмиэ кыһалҕаҕа сырыттарбыт, улаханнык көнньүөрдүбүт; 8Айыы Тойону кытта биир буолан халбаҥнаабакка тураргытын билэн, билигин дьэ тыын ылбыттыы сананныбыт. 9-10Эһигини көрсөн итэҕэлгитин ситэрэн-толорон биэрэр туһугар түүннэри-күннэри кыһаллан үҥэрбитигэр, Таҥарабыт иннигэр эһигиттэн үөрбүппүт иһин, хайдах гынан Киниэхэ махтаныахпыт эбитэ буолла!+

11Онон эһиэхэ тиийэр суолбутун Аҕа Таҥарабыт уонна Иисус Христос Айыы Тойоммут салайан биэриэхтиннэр,+
12-13Айыы Тойон эһиги бэйэ-бэйэҕитигэр итиэннэ бар дьоҥҥо тапталгытын, эмиэ биһиги эһиэхэ тапталбытын курдук, муҥура суох күүһүрдүөхтүн, Айыы Тойоммут Иисус Христос бары сибэтиэйдэрин[*] кытта кэлэригэр эһиги сүрэххит Аҕа Таҥарабыт иннигэр эҥкилэ суох ыраас буоларын туһугар, эһигини бөҕөргөтүөхтүн! Аминь++.

4

Таҥараны үөрдэр үтүөкэн олох

4^1Итиэннэ түмүкпүтүгэр, бырааттарбыт, биһигиттэн хайдах олорорго, Таҥара санаатын табарга үөрэммиккит кэннэ, өссө ордук ситиһиилээх буоларгытыгар Христос Иисус аатынан эһигини ыҥырабыт+. 2Биһиги Айыы Тойон Иисустан ылан ханнык кэриэстэри эһиэхэ тиэрдибиппитин билэҕит. 3Таҥара эһиги ыраас буоларгытыгар, содурдук быһыыламмаккытыгар баҕарар+. 4Эһигиттэн хас биирдиигит бэйэтин кыатанан сибэтиэйдик, дуоспуруннаахтык олоруохтаах, 5Таҥараны билбэт омуктар курдук имэҥирэ-кыдьыгыра сылдьыа суохтаах+. 6Эһиги, туохха да буоллун, бырааккытын утары сокуону кэһэн ымсыытык быһыыланыа суохтааххыт. Оннук быһыыланыыны барытын Айыы Тойон иэстиир. Бу туһунан биһиги эһиэхэ урут этэн, сэрэтэн турабыт. 7Таҥара биһигини кирдээх буоларга ыҥырбатаҕа, сибэтиэй буоларга ыҥырбыта+. 8Онон ким бас бэриммэт, ол киһиэхэ буолбакка, биһиэхэ Сибэтиэй Тыынын биэрбит Таҥараҕа бас бэриммэт.

9Бырааттаргытын таптааҥ диэн эһиэхэ суруйар да наадата суох: бэйэ-бэйэҕитин таптыырга эһигини Таҥара үөрэппитэ+. 10Македония устун баар бырааттаргытыгар барыларыгар амарах сыһыаннааххытын биһиги билэбит. Ол да буоллар, бырааттарбыт, эһигиттэн өссө ордук ситиһиилэниҥ, 11чуумпутук, эйэлээхтик олорорго дьулуһуҥ диэн көрдөһөбүт. Урут эппиппит курдук, эһиги хас биирдиигит бэйэтин дьыалатынан дьарыктаныахтаах, бэйэтэ үлэлээн айаҕын ииттиниэхтээх+. 12Оччоҕо итэҕэйбэт да дьон ытыктабылын ылыаххыт, уонна кимтэн да тутулуктаныаххыт суоҕа+.

Айыы Тойон кэлиитэ

13Бырааттарбыт, эһиги өлбүттэр тустарынан туох да өйдөбүлэ суох хаалыаххытын, эрэнэр эрэлэ суох атын дьон курдук, кутурҕаҥҥа ылларыаххытын баҕарбаппыт+. 14Биһиги Иисус өлөн баран тиллибитин итэҕэйэр буоллахпытына, Иисуска итэҕэллэрин энчирэппэккэ өлбүттэри Таҥара Кинини кытта бииргэ аҕалыа диэн эмиэ итэҕэйэбит+. 15Маны эһиэхэ, Айыы Тойон эппитин курдук, этэбит: биһиги тыыннаах хаалбыттар, Айыы Тойон кэлэригэр хаалааччылар, өлбүттэри урутуохпут суоҕа+. 16Ыҥырар хаһыыны кытта Архангел саҥата иһилиннэҕинэ, Таҥара турбата оонньоотоҕуна, Айыы Тойон Бэйэтинэн халлаантан түһүөҕэ, оччоҕо Христоһу итэҕэйбитинэн өлбүттэр бастаан тиллиэхтэрэ;+
17онтон биһиги тыыннаахтар, кэлин хаалбыттар, Айыы Тойону салгыҥҥа көрсөөрү, кинилэрдиин бииргэ былыттарга ылыллыахпыт, уонна өрүү оннук Айыы Тойоннуун бииргэ буолуохпут+. 18Онон бэйэ-бэйэҕитин бу тылларынан уоскутуһа сылдьыҥ.

5

Бэлэм олоруҥ

5^1Оттон ол кэмин, болдьоҕун туһунан, бырааттарым, эһиэхэ суруйар эмиэ наадата суох+. 2Эһиги бэйэҕит билэҕит: Айыы Тойон Күнэ, түүн уоруйах кэлэрин курдук, кэлиэҕэ+. 3«Эйэ уонна куттал суох буолуута!» – дэһэр кэмнэригэр эмискэ, хат дьахтар талыыта киирэринии, өлөр өлүү кинилэри ситэн ылыаҕа, онтон хайдах да өрүһүнүөхтэрэ суоҕа+. 4Оттон эһиги, бырааттарбыт, хараҥаҕа сылдьар дьон буолбатаххыт, онон ол Күн эһиэхэ уоруйах курдук соһуччу тиийэн кэлиэ суоҕа+. 5Эһиги бука бары сырдык уолаттара, күнүскү кэм оҕолоро буолаҕыт: биһиги түүн да, хараҥа да уолаттара буолбатахпыт+.

6Онон атыттар курдук утуйан хаалбакка, сэргэхтик өйдөөх-төйдөөх сылдьыаҕыҥ+. 7Утуйааччылар түүн утуйаллар, арыгылааччылар эмиэ түүн арыгылыыллар. 8Оттон биһиги, сырдык уолаттара буоларбыт быһыытынан, итэҕэл уонна таптал куйаҕын, быыһанар эрэмньибит дуулаҕа бэргэһэтин кэтэммит, сэргэх сылдьыахтаахпыт+. 9Таҥара биһигини уордаах дьүүлгэ турарга анаабатаҕа, Иисус Христос Айыы Тойоммутунан быыһанарга анаабыта+. 10Оттон Иисус Христос, биһиги сэргэх да сылдьыбыппыт, утуйбуппут да иһин, өрүү Кинилиин бииргэ олорорбут туһугар, өлбүтэ+. 11Инникитин да бу билиҥҥигит курдук, куруутун бэйэ-бэйэҕитин өйдөтүһэ, бөҕөргөтүһэ сылдьыҥ.

Түмүк эҕэрдэлэр

12Бырааттарбыт, эһиэхэ сулууспалыыр, Айыы Тойон иннигэр эһигини салайар, өйдөтөр-сүбэлиир дьону ытыктааҥ диэн эһигиттэн көрдөһөбүт;+
13толорор сулууспаларын иһин кинилэргэ тапталлаахтык, улуу ытыктабылынан сыһыаннаһыҥ; бэйэҕит икки ардыгытыгар иллээх буолуҥ+.

14Бырааттарбыт, өссө маннык көрдөһүүлээхпит: най барбыттары сэрэтиҥ, куттаҕастары уоскутуҥ, мөлтөхтөрү өйөөҥ, барыларыгар улуу тулуурдаахтык сыһыаннаһыҥ+. 15Ким да кимиэхэ да куһаҕанынан хардарбатын курдук, өйдөөн сылдьыҥ; бэйэ-бэйэҕитигэр уонна бар дьоҥҥо үтүөнү оҥорорго дьулуһуҥ+.

16Өрүүтүн үөрэ-көтө сылдьыҥ,+
17тиһигин быспакка үҥүҥ,+
18туохха барытыгар махтана сылдьыҥ: Христос Иисуһу итэҕэйэр олоххутугар Таҥара эһигиттэн оннугу эрэйэр+. 19Сибэтиэй Тыыны сөҕүрүтүмэҥ+. 20Пророктар этиилэрин аахайбат буолумаҥ. 21Тугу барытын тургутан көрүҥ, үтүөнү тутуһуҥ+. 22Куһаҕаны тугу да оҥорумаҥ.

23Оччоҕо Таҥара Бэйэтэ, эйэ Таҥарата, эһигини бары өттүнэн сибэтии гынан, Айыы Тойоммут Иисус Христос кэлэригэр бүтүн бэйэҕит – ис тыыҥҥыт, дууһаҕыт, эккит-сииҥҥит – бүтүннүү эҥкилэ суох чөл буолуо+. 24Эһигини Ыҥырааччы эрэбил: Кини итини барытын тиһэҕэр тиэрдиэҕэ+.

25Бырааттарбыт! Биһиги туспутугар үҥэ сылдьыҥ+. 26Бырааттарбытын барыларын сибэтиэй уурааһынынан эҕэрдэлээҥ+.

27Бу суругу сибэтиэй[*] бырааттарбытыгар барыларыгар ааҕаргытыгар Айыы Тойон аатынан көрдөһөбүн+.

28Айыы Тойоммут Иисус Христос илгэлээх үтүөтэ эһигинниин эҥээрдэһиэхтин. Аминь[*].

* 1:1 Фессалоника (билиҥҥи Салоники) – Македония куората; уобалас киин порда.

* 1:1 Аҕа Таҥарабытыттан уонна Айыы Тойон Иисус Христостан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 2:12 Ыҥырбыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «ыҥырар».

* 2:15 Кини пророктарын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «пророктары».

* 3:12-13 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно.

* 5:27 Сибэтиэй – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 5:28 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

+ 1:1 Апос 15:22, 1 Пет 5:12, 2 Фес 1:1, Апос 17:1, Флп 4:16

+ 1:2 Эф 5:20, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13
+ 1:4 2 Пет 1:10
+ 1:5 Апос 20:18

+ 1:6 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 2 Фес 3:7, Апос 17:5-10, Апос 13:52

+ 1:9 Апос 14:15

+ 1:10 1 Кор 1:7, 2 Фес 1:10, Мф 3:7, Рим 5:9, 1 Фес 2:16, 1 Фес 5:9

+ 2:2 Апос 16:22-24
+ 2:3 2 Кор 4:2
+ 2:4 Гал 2:7, Гал 1:10, Эф 5:10
+ 2:5 Рим 1:9, Рим 9:1, Флп 1:8
+ 2:6 1 Кор 9:4-5, 2 Фес 3:9, Флм 1:8
+ 2:8 2 Кор 12:15
+ 2:9 Апос 18:3, 2 Кор 11:27, 2 Фес 3:8
+ 2:11 1 Кор 4:14-15
+ 2:12 2 Фес 2:14
+ 2:13 Гал 4:14
+ 2:14 1 Фес 1:6, Апос 17:5, 2 Фес 1:4-5

+ 2:15 Мф 23:34, Ин 15:20, Апос 13:50, Апос 17:5

+ 2:16 Апос 13:45, Апос 14:2, Мф 27:25, Лк 21:23, 1 Фес 1:10

+ 2:17 1 Кор 5:3, Кол 2:5
+ 2:18 Рим 1:13, Рим 15:22
+ 2:19 1 Кор 15:31, 2 Фес 1:4
+ 3:1 Апос 17:15-16
+ 3:2 Апос 16:1, Флп 2:19
+ 3:3 Апос 9:16, Апос 14:22, 1 Пет 5:9
+ 3:5 Мф 4:3, 1 Кор 7:5, Гал 4:11
+ 3:6 Апос 18:5
+ 3:10 2 Тим 1:3
+ 3:11 2 Фес 3:5
+ 3:12 Флп 1:9-10, 2 Фес 1:3
+ 3:13 Иуд 1:14, 2 Фес 2:17
+ 4:1 Кол 1:10, Кол 2:6
+ 4:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, Эф 5:3
+ 4:5 1 Пет 4:3-4, Рим 1:26, Эф 4:17-19
+ 4:7 1 Пет 1:15, Иуд 1:24, Эф 1:4, Кол 1:22
+ 4:9 Евр 13:1, Ин 6:45

+ 4:11 Аман өһө 17:14, Апос 18:3, Эф 4:28, 2 Фес 3:8, 2 Фес 3:10

+ 4:12 Рим 13:13
+ 4:13 Эф 2:12
+ 4:14 1 Кор 15:20, 2 Кор 4:14
+ 4:15 1 Кор 15:51-52

+ 4:16 Иуд 1:9, Арыл 12:7, Мф 24:31, 1 Кор 15:52, Мф 16:27, 1 Кор 15:23

+ 4:17 Апос 1:9, Арыл 11:12, Ин 14:3
+ 5:1 Апос 1:7
+ 5:2 Мф 24:43, 2 Пет 3:10
+ 5:3 Лк 21:34, Флп 3:19
+ 5:4 1 Ин 2:8
+ 5:5 Лк 16:8, Ин 12:36, Рим 13:12
+ 5:6 Мк 13:33-36, 1 Пет 1:13, Эф 6:18
+ 5:8 Эф 6:14, Эф 6:17
+ 5:9 1 Фес 1:10
+ 5:10 Рим 14:9

+ 5:12 1 Кор 16:16, 1 Кор 16:18, Флп 2:29, 1 Тим 5:17

+ 5:13 Мк 9:50, Рим 12:18, 2 Кор 13:11
+ 5:14 2 Фес 3:6-10, Гал 6:1
+ 5:15 1 Пет 3:9, Рим 12:17
+ 5:16 Флп 4:4

+ 5:17 Лк 18:1, Лк 21:36, Рим 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2

+ 5:18 Рим 12:2, Эф 5:17, Эф 5:20
+ 5:19 Эф 4:30
+ 5:21 1 Ин 4:1, 1 Кор 14:29
+ 5:23 Рим 15:33, Флп 4:9, 2 Фес 3:16
+ 5:24 1 Кор 1:9, 2 Фес 3:3, Евр 10:23
+ 5:25 Эф 6:19, 2 Фес 3:1, Евр 13:18
+ 5:26 1 Пет 5:14, Рим 16:16
+ 5:27 Кол 4:16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: 1 Фессалоника христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- 1 Фессалоника христианнарыгар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА